Tuhfetü’t‑Tâlibîn

Kânûnî Sultan Süleyman dönemi sadrazamlarından olan Lutfi Paşa (ö. 971/1564) Osmanlı Devleti’nin birçok kademesinde devlet idaresi tecrübesi kazanmıştır. Enderun mektebinde başlayan ilimle meşguliyeti, sadrazamlık görevinden azledildikten sonra taşraya çıktığında da devam etmiştir. Nitekim Dimetoka’ya yerleştiğinde burada hem kendi adına vakıf kurmuş hem de ilmî eserler kaleme almıştır. 1544 yılında yazdığı Tuhfetü’t-Tâlibîn adlı ilmihâl kitabı da bu eserlerden biridir.

Bu çalışma giriş, metin ve dizin olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında öncelikle ilmihâllerin tarihî arka planı, ilk örnekleri ve ilmihâl geleneğinin Osmanlı sahasındaki gelişimi hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Ardından Lutfi Paşa ve eserleri ile ilgili temel bilgiler kaydedilip Tuhfetü’t-Tâlibîn’e dair ayrıntılı malumata geçilmiştir. Sözü edilen kısımda eserin nüsha tavsifi, bölümleri, kaynakları, dil ve üslup özellikleri gibi hususiyetler ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Metin kısmında ise eserin transkripsiyon alfabesiyle Latin harflerine aktarılmış hâli bulunmaktadır.

Lutfi Paşa eserinin başında imanın nasıl olması gerektiğine dair genel bir bilgi vermiş; ardından abdest, gusül, namaz, zekât, oruç, hac gibi ibadetleri Hanefî mezhebine göre açıklamıştır. Müellif söz konusu hususları anlatırken Hanefî mezhebi ulemasının görüşleri yanında yer yer Şâfiî ve Mâlikî içtihatlarını da zikretmiştir. Tuhfetü’t-Tâlibîn Hazreti Peygamber ve âlimlerden nakledilen nafile namazların anlatımıyla tamamlanmaktadır.