Nadir Toprak Elementleri Çalışma Grubu

Nadir toprak elementleri (NTE), son yıllarda yoğun bir şekilde gündeme gelmiş ve önemi giderek artmaktadır. 17 NTE’nin 15’i periyodik tablonun ana gövdesinin altındaki iki sıranın üsttekinde bulunmaktadır. Bu elementler sırasıyla sembolleri ile birlikte şu şekilde sıralanmıştır: skandiyum (Sc), itriyum (Y), lantan (La), seryum (Ce), praseodim (Pr), neodimyum (Nd), prometyum (Pm),  samaryum (Sm), evropiyum (Eu), gadolinyum (Gd), terbiyum (Tb), disprozyum (Dy), holmiyum (Ho), erbiyum (Er), tulyum (Tm), iterbiyum (Yb) ve lutesyum (Lu).

NTE’lerin, atom numarası arttıkça, atom yarıçapları azalmaktadır. Böylece, hafif ve ağır NTE’ler arasındaki kimyasal farklılıklar öne çıkmaktadır. NTE’lerin ilki, 18. yüzyılın sonlarında İsveç’in Ytterby kasabasına yakın bir maden yatağında keşfedilmiş ve yapılan analizler sonucunda Gadolinyum olarak adlandırılmıştır. NTE’lerin 12 tanesi 19. yüzyılda keşfedilmiştir. Son 2 element ise 1907 ve 1943 yıllarında bulunan Lu ve Pm elementleridir.

NTE’lerinin floresan ve manyetik özelliklerinden dolayı, diğer metallerle alaşımlandırılmaları önemli özellikler sağlamaktadır. Örneğin, demir ve borla birlikte kullanılan neodimyum ile NdFeB mıknatısları üretilebilmektedir. Fosil yakıtlardan elektrikli sistemlere olan enerji dönüşümü, farklı savunma sistemlerinde kullanılmaları ve elektronik teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde, NTE’lerin kullanımı her geçen yıl artmaktadır. Elektrikli araç bataryaları, rüzgar türbinleri, güneş panelleri ve füzeler, zırh delici mühimmat, gece görüş cihazları ve uçak motorları gibi pek çok uygulamada NTE’ler kullanılmaktadır. Ayrıca, tıbbi cihazlar, cep telefonları, TV ekranları, enerji tasarruflu aydınlatma ve süper iletkenler, diğer bazı uygulamalardır.

NTE’lerinin Türkiye’de uzun bir geçmişi olmasına karşın, şu anda yoğun bir odak noktası olmuştur. Eskişehir’in Beylikova ilçesinde büyük bir NTE rezervi bulunmaktadır. Bu rezervin pilot ölçekli ekonomiye kazandırılması için Eti Maden yoğun olarak çalışmalarına devam etmektedir.

Ülkemizde pek çok kuruluşun (Etimaden, Tenmak-Naten vd.) bu konuda çalışmaları bulunsa da konuya akademik açıdan çok boyutlu bir yaklaşım gerekmektedir. Çalışma grubumuz farklı bilim dallarından biraraya gelmiş akademik yapısı ile bu konudaki farklı bakış açılarını değerlendirme, raporlama ve çözüm önerilerini sunma konusunda çalışmalarını yürütmektedir.

TÜBA-Nadir Toprak Elementleri Çalışma Grubu, NTE ile ilgili teknolojik, ekonomik ve sosyal gelişmeleri incelemektedir. Bu amaçla ortaya çıkan etkilerin, ülkemizin teknolojik gelişimi doğrultusunda, karar alıcılara yol gösterilmesi görevi akademisyenlere düşmektedir. TÜBA’nın “Bilimsel konularda ve bilimsel önceliklerin saptanması amacıyla incelemelerde bulunmak ve danışmanlık yapmak.” görevi kapsamında faaliyet gösterecek olan çalışma grubu NTE ile ilgili aşağıdaki konuları çalışmaktadır:

-Ekonomi, Güvenlik ve Politikalar
-Saflaştırma Süreçleri, Analiz ve Karakterizasyon, Kimyasal Süreçler, Pilot Ölçekten Seri Üretime Geçiş, Nadir Toprak Oksitleri Üretimi
-Uygulama alanları: Mıknatıs, Batarya, Lazer, Savunma Sanayi, Sağlık vd. uygulamalar
-Çevre Konuları, Geri Dönüşüm (Elektrikli Araçlar (Bataryalar), Elektronik Atıklar) vd.

Çalışma Grubu Üyeleri
Prof. Dr. Zafer Evis / Yürütücü / TÜBA Asli Üyesi / Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Bilimleri
Prof. Dr. Sezgin Bakırdere / TÜBA Asli Üyesi / Yıldız Teknik Üniversitesi, Kimya
Prof. Dr. Hasan Göçmez / Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği  
Prof. Dr. Ertuğrul Kılıç / TÜBA Asli Üyesi / İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi
Prof. Dr. Hüseyin Kızıl / İstanbul Teknik Üniversitesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği
Prof. Dr. İsmail Koyuncu / TÜBA Asli Üyesi / İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği
Prof. Dr. Mustafa Kumral / İstanbul Teknik Üniversitesi, Jeoloji Mühendisliği
Doç. Dr. Metin Özgül / Afyon Kocatepe Üniversitesi, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği
Prof. Dr. Mustafa Soylak / TÜBA Asli Üyesi / Erciyes Üniversitesi, Kimya
Prof. Dr. Ali Rıza Yıldız / TÜBA Asli Üyesi / Bursa Uludağ Üniversitesi, Makina Mühendisliği
Prof. Dr. Abdülkadir Yörükoğlu / Gazi Üniversitesi, Çevre Bilimleri