Risāla der ‘Ilm-i Ḥisāb

Osmanlılarda aklî ilimlerin kurumsallaşma sürecinde merkezi bir figür olarak kabul edilen Ali Kuşçu’nun Risâle der İlm-i Hisâb adlı eseri, bugüne dek gölgede kalmış bir temel kaynak niteliği taşır. Semerkand’da Farsça kaleme alınan bu eser, Kuşçu’nun İstanbul’a gelişiyle yazdığı Arapça er-Risâletü’l-Muhammediyye kadar tanınmasa da, 15. yüzyılda İslam matematik geleneği içinde oldukça geniş bir yayılım göstermiş ve yüzlerce nüshasıyla dikkat çekmiştir.

Bu kitap, Risâle der İlm-i Hisâb’ın Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlı müellif nüshasına dayanarak metin neşrini, Türkçe tercümesini ve modern matematiksel değerlendirmesini içermektedir. Hint hesabı, tencîm ve mesâha gibi alt başlıklarla yapılandırılmış bu eser, başlangıç düzeyindeki hesap öğretiminin pedagojik ve teorik temellerine ışık tutmaktadır.

Aynı zamanda bu çalışma, Ali Kuşçu’nun hesap literatüründeki iki eseri arasındaki seviye ve amaç farkını ortaya koyarak, bilim tarihine ilişkin yerleşik kabulleri yeniden değerlendirmeye çağırır. Eserin içerdiği modern açıklamalar, semboller ve yöntem analizleri sayesinde 15. yüzyıl hesap geleneği, günümüz akademik okuyucusu için anlaşılır kılınmaktadır.