Mir’âtü’l-Kâinât

Tarihle ilgili araştırmalarda başvurulan en temel kaynaklardan biri de vekâyinâmeler; yani kroniklerdir. Bu minvalde özellikle Osmanlı tarihi açısından elimizde zengin bir miras bulunmaktadır. Bahsedilen kaynakların bazıları müstakil Osmanlı tarihi olarak yazılmışken bazıları ise genel tarih kitaplarında Osmanlı’ya ayrılmış bölümler şeklindedir. İlmî ve tarihî müktesebatıyla öne çıkan âlimlerden Nişancızâde Mehmed Efendi’nin (ö. 1031/1621) kaleme aldığı Mir’âtü’l-Kâinât da ikinci gruba giren kapsamlı bir tarih eseridir. Oldukça hacimli olan bu kitap, hem yazıldığı dönemde hem de sonraki asırlarda büyük bir ilgi görmüştür. Nitekim gerek yurt içi ve gerekse de yurt dışındaki yazma eser kütüphanelerinde onlarca yazma nüshasının yer alması ve eserin Osmanlı son devrinde birkaç kez matbu olarak basılması söz konusu iltifata şahitlik eder niteliktedir. Eserde peygamberler tarihi ile birlikte İslam devletlerinin gelişimi detaylı biçimde ele alınmıştır. Kitabın bir bölümü ise Osmanlı tarihine ayrılmış olup devletin kuruluşundan Kanûnî Sultan Süleyman’ın vefatına kadar olan dönemi kapsamaktadır. Müellifin kullandığı kaynaklarla mukayeseli okumalar da yapılarak hazırlanan çalışma, metnin Latin harflerine çevirisini ve gerekli yerlerde notlandırılmış hâlini kapsamaktadır. Çalışmayı önemli kılan bir diğer husus da Mir’âtü’l-Kâinât’ın Osmanlı tarihi kısmı hazırlanırken bizzat Nişancızâde’nin elinden çıkan yazmanın tespit edilmiş ve metnin bu nüsha esas alınarak hazırlanmış olmasıdır.