TÜBA ve ÖSYM’den Ölçme ve Değerlendirmede Kuramdan Uygulamaya Güncel Yaklaşımlar

TÜBA ve ÖSYM’den Ölçme ve Değerlendirmede Kuramdan Uygulamaya Güncel Yaklaşımlar

TÜBA ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) iş birliğinde hazırlanan “Ölçme ve Değerlendirme: Kuramlar, Süreçler ve İleri Uygulamalar” adlı eser, ölçme ve değerlendirme alanının kuramsal temellerini güncel bilimsel gelişmeler ve ileri uygulamalarla bir araya getiriyor. ÖSYM’nin kuruluşunun 50. yılı dolayısıyla yayımlanan kitap, 16 bölüm ve 23 yazarın katkısıyla alanın temel konularından yapay zekâ destekli uygulamalara, sınav geliştirme süreçlerinden etik ve adalet ilkelerine kadar geniş bir içeriği bütüncül bir yaklaşımla ele alıyor.

Editörlüğünü Prof. Dr. Bayram Ali Ersoy, Prof. Dr. Mustafa Doğan, Doç. Dr. Yıldız Yıldırım ve Dr. Tuba Gündüz’ün yaptığı eser, yalnızca sınav sonuçlarının değerlendirilmesine odaklanmak yerine ölçülecek özelliklerin tanımlanmasından testlerin geliştirilmesine, uygulanmasından puanlanmasına ve sonuçların eğitimsel kararlara dönüştürülmesine kadar bütün süreci ele alıyor. Eğitimde dijitalleşme, yapay zekâ uygulamaları, bilgisayar tabanlı sınav sistemleri ve geniş ölçekli değerlendirme programlarının yaygınlaşmasıyla ölçme ve değerlendirme alanında ortaya çıkan soruları aydınlatıyor. Günümüzde nitelikli bir sınav hazırlamanın yalnızca doğru soru yazmaktan ibaret olmadığına dikkat çekilen kitapta; ölçülmek istenen yapının doğru tanımlanması, uygun kuramsal modelin seçilmesi, testlerin psikometrik özelliklerinin incelenmesi, puanların bilimsel yöntemlerle yorumlanması ve etik ilkelerin gözetilmesi gerektiği vurgulanıyor. Eğitim fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri için ders kitabı, lisansüstü öğrenciler ve araştırmacılar için bilimsel başvuru kaynağı, öğretmenler için uygulama rehberi olarak tasarlanan eser; ölçme ve değerlendirme uzmanları, soru geliştiriciler, ölçme-değerlendirme merkezleri ve sınav geliştirme birimlerinde görev yapan profesyonellere de hitap ediyor.

“Geçerli, güvenilir, adil ve şeffaf ölçme sonuçları önemli bir zemin oluşturuyor”
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, bilimsel ilerlemenin nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve bu insan kaynağının bilgi, beceri ve yetkinliklerinin doğru biçimde ortaya konulmasıyla yakından ilişkili olduğunu belirtti. Ölçme ve değerlendirmenin eğitim ve öğretimin her aşamasında performans ve kalite analizleri yapılmasına, sağlıklı kararlar alınmasına ve süreçlerin geliştirilmesine imkân sağlayan temel bir alan olduğuna işaret eden Şeker, geçerli, güvenilir, adil ve şeffaf ölçme sonuçlarının eğitimde kalite ve fırsat eşitliğinin yanı sıra akademik liyakat, rekabet ve dürüstlük açısından da önemli bir zemin oluşturduğunu ifade etti. Çağdaş ölçme ve değerlendirme anlayışının psikometri ve veri analitiğinin ötesine geçerek etik, adalet, kapsayıcılık ve kalite süreçlerini de kapsayan disiplinler arası bir niteliğe ulaştığını vurgulayan Şeker, TÜBA-ÖSYM iş birliğiyle hazırlanan eserin Türkiye'nin bu alandaki bilimsel birikimini bütüncül biçimde ortaya koyması bakımından değerli olduğunu belirtti.

Prof. Şeker, TÜBA olarak bu tür yayınlarla ülkemizin bilimsel birikiminin görünür kılınmasını, kurumlar arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesini ve özellikle genç bilim insanlarının güncel bilimsel yaklaşımlarla buluşturulmasını önemsediklerini ifade etti. Ayrıca ölçme ve değerlendirme alanındaki bilgi ve deneyimin uluslararası bilim camiasıyla paylaşılmasının bilim diplomasisi açısından da önemli bir katkı sağlayacağına dikkat çekti.

“Kuram ile uygulamayı bütünleştiren başat bir kaynak”
ÖSYM Başkanı Prof. Dr. Bayram Ali Ersoy ise ölçme ve değerlendirmenin yalnızca eğitim sistemlerinin sonuçlarını ortaya koyan bir süreç olmadığını; öğretimin niteliğini geliştiren, öğrenmeyi yönlendiren ve eğitim politikalarına veri sağlayan stratejik bir alan olduğunu vurguladı. Eğitimde alınan kararların temelinde geçerliği ve güvenirliği yüksek ölçme sonuçlarının bulunması gerektiğini belirten Prof. Ersoy, dijitalleşme, yapay zekâ uygulamaları ve bilgisayar tabanlı sınav sistemlerinin alanın kapsamını önemli ölçüde genişlettiğini ifade etti.

Ersoy, bu gereksinimlerden hareketle hazırlanan kitabın ÖSYM uzmanlarından alanın tüm paydaşlarına kadar geniş bir kesime hitap etmesini; temel düzeyden ileri düzeye uzanan, gerektiğinde örnek uygulamalarla desteklenen başat bir kaynak olmasını hedeflediklerini belirtiyor. Eserin özellikle geniş ölçekli sınavların planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerinde görev alan uzmanlar için kuramsal bilgi ile uygulama deneyimini bir araya getirdiğine işaret ediyor.

Yapay zekâdan sınav güvenliğine, yerleştirme algoritmalarından beceri temelli değerlendirmeye
Kitabın ölçme ve değerlendirme sürecinin farklı aşamalarını birbirini tamamlayan bölümlerden oluşuyor. Temel kavramlar, test kuramları, geçerlik ve güvenirlik, psikolojik özelliklerin ölçülmesi ve test geliştirme süreçleriyle başlayan eser; bilişsel alana özgü madde türleri, performans değerlendirme, farklı öğrenme yaklaşımlarının ölçme süreçlerinde kullanılması, sınav çeşitleri ve sınav planlamasıyla devam ediyor.

Eserde, puanlama yöntemleri, ölçme sonuçlarına uygulanan istatistiksel işlemler, değerlendirme ve yerleştirme süreçleri de eserde ayrıntılı biçimde inceleniyor. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde tanımlanan becerilerin ölçülmesine ayrılan bölümde ise beceri temelli değerlendirme yaklaşımı ve bağlam temelli soru örnekleri sunuluyor. Ölçme süreçlerinde etik, adalet ve yasal yükümlülükler de ayrı bir bölümde ele alınıyor. Ayrıca, birini oluşturan ileri yaklaşımlar kapsamında yapay zekâ destekli otomatik madde üretimi, otomatik puanlama sistemleri, bilgisayar ortamında bireye uyarlanmış testler ve çok aşamalı testler uygulama örnekleriyle açıklanıyor. Farklı sınav formlarından elde edilen puanların karşılaştırılabilirliğini sağlamaya yönelik test eşitleme yöntemleri de kuramsal ve uygulamalı boyutlarıyla inceleniyor. Kitapta ayrıca az sayıda adayın seçilmesinin amaçlandığı sınavlar için yeni bir ayırt edicilik indeksi sunuluyor; ücretsiz Shiny Item Analysis yazılımı örneklerle tanıtılıyor. Değerlendirme ve yerleştirme bölümünde yerleştirme algoritmasının ayrıntılı biçimde ele alınması, eserin uygulamaya dönük özgün katkıları arasında öne çıkıyor. Son bölümde ise yeterlik ve norm kavramları ile standart belirleme yöntemleri inceleniyor.